ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى

110

شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )

خصوصا قلب ؛ امّا نه استخوان‌ها ؛ زيرا استخوان قابل عفونت نمىباشد - بياويزد ، « تب دقى » مىنامند . بنابراين ، تب‌ها زياده بر سه دسته نمىباشند : يوميّه ، خلطيّه و دقّيّه . فصل اول : تب‌هاى يومى اقسام تب يومى و تشخيص آنها : [ نفسانيه ، بدنيه و خارجيه ] تب يومى ، به اعتبار مبداء توليدش به سه قسم كلى تقسيم مىشود : نفسانيه ، بدنيه و خارجيه . تب نفسانيه ؛ يعنى امور نفسانى ، مانند غضب ، فزع ، فكر ، غم ، همّ ، فرح ، بىخوابى ، پرخوابى و . . . منشاء تب باشند . تب بدنيه ؛ يعنى احوال بدنى ، از تعب ، راحتى ، استفراغ ، درد ، غش ، گرسنگى ، تشنگى ، تخمه ، احتباس مدفوع ، سدّه ، ورم ، خشكى ، زيادتى چرك بدن و . . . ايجاد تب كنند . تب خارجيه ؛ يعنى امورى كه از خارج به بدن وارد مىآيند ، مثل تأثير آفتاب ، آتش ، گرمى حمام يا سردى و واقع شدن در برف و باد سرد يا تنگ شدن منافذ ظاهر جلد يا فرو رفتن در آب سرد يا آبهاى معدنى يا خوردن اغذيهء حارّه ، مثل فلفل ، سير ، دارفلفل ، يا اغذيهء بارده يا آشاميدن شراب كهنه و عرق‌هاى تند و امثال آنها منشأ تب شوند . علامت جميع اقسام تب يومى ، تقدم يا هم‌زمانى سبب سخونت و گرم شدن روح است ؛ منتهى در بعضى از اقسام آن ، هم‌زمانى سبب بلافاصله به تب مىانجامد ؛ مثل حالاتى كه غضب ، فزع ، تعب ، دردها ، غش ، جوع ، عطش ، احتراقات شمسيه ، شربيه ، و غير آنها موجب تب شود . و در برخى اقسام ، مثل صورى كه غم ، همّ ، فكر ، فرح ، راحتى ، ثفل و سده و امثال آنها سبب تب باشند ، تراخى در سبب مىشود ؛ امّا نه به قسمى كه تخلف مسبب از سبب لازم آيد ؛